8–14-mart — Butunjahon glaukoma haftaligi

8–14-mart — Butunjahon glaukoma haftaligi Glaukoma: erta aniqlash va ko‘rishni saqlab qolishning muhim omili

Har yili 8–14-mart kunlari Butunjahon glaukoma haftaligi doirasida dunyo bo‘ylab glaukoma kasalligi, uning xavf omillari, erta tashxisning ahamiyati hamda ko‘rish qobiliyatini saqlab qolish masalalariga alohida e’tibor qaratiladi.Mazkur hafta aholi o‘rtasida glaukoma haqida tibbiy savodxonlikni oshirish, kasallikni erta bosqichda aniqlash zarurligini targ‘ib qilish va qaytarib bo‘lmaydigan ko‘rish yo‘qolishining oldini olishga qaratilgan muhim sog‘liqni saqlash tashabbusidir.

Glaukoma nima?

Glaukoma — ko‘zning surunkali, progressiv kechuvchi kasalligi bo‘lib, unda ko‘ruv nervi zararlanadi. Natijada ko‘rish maydoni asta-sekin torayib boradi va kasallik o‘z vaqtida aniqlanib, davolanmasa, ko‘rish qobiliyatining jiddiy pasayishiga, ayrim hollarda esa to‘liq yo‘qolishiga olib kelishi mumkin.

Glaukomaning eng xavfli jihatlaridan biri shundaki, u ko‘pincha dastlabki bosqichlarda aniq klinik belgilar bilan namoyon bo‘lmaydi. Shu sababli ushbu kasallik oftalmologiyada “jim kechuvchi ko‘rish dushmani” sifatida ham ta’riflanadi.

Glaukoma nima uchun xavfli?

Ko‘ruv nervi ko‘zdan bosh miyaga vizual axborotni uzatuvchi muhim anatomik tuzilma hisoblanadi. Glaukoma natijasida aynan shu nerv tolalari bosqichma-bosqich shikastlanadi. Ushbu jarayon, odatda, qaytarilmas bo‘lib, yo‘qolgan ko‘rishni to‘liq tiklash aksariyat hollarda imkonsizdir.

Shu bois glaukoma bilan bog‘liq asosiy tibbiy tamoyil — kasallikni erta aniqlash, o‘z vaqtida davolash va muntazam nazoratni yo‘lga qo‘yishdan iborat.

Glaukomaning asosiy turlari - Tibbiy amaliyotda glaukomaning bir necha shakllari uchraydi. Eng ko‘p kuzatiladigan turlari quyidagilar:

Ochiq burchakli glaukoma — eng keng tarqalgan shakl bo‘lib, sekin rivojlanadi. Ko‘z ichki suyuqligining chiqib ketish tizimi faoliyati buzilishi natijasida ko‘z ichi bosimi ortadi yoki normal ko‘rsatkichlarda bo‘lsa ham ko‘ruv nervi shikastlanishi davom etadi.

Yopiq burchakli glaukoma — nisbatan kam uchraydi, biroq keskin va xavfli kechishi mumkin. Bunda ko‘z ichki suyuqligining chiqish yo‘llari to‘silib qoladi va ko‘z ichi bosimi tez ko‘tariladi. Bu holat shoshilinch tibbiy yordamni talab qiladi.

Tug‘ma glaukoma — bolalarda uchraydigan shakl bo‘lib, ko‘z drenaj tizimining tug‘ma nuqsonlari bilan bog‘liq bo‘ladi.

Ikkilamchi glaukoma — boshqa ko‘z kasalliklari, travmalar, yallig‘lanish jarayonlari yoki steroid preparatlarni uzoq muddat qabul qilish oqibatida rivojlanishi mumkin.

Xavf omillari

Glaukoma rivojlanishida bir qator xavf omillari muhim o‘rin tutadi. Ular orasida quyidagilar alohida ahamiyatga ega:

• yoshning kattalashishi;

  ---

• irsiy moyillik;

  ---

• ko‘z ichi bosimining oshishi;

  ---

• qandli diabet;

  ---

• arterial gipertoniya;

  ---

• yuqori darajadagi miopiya;

  ---

• ko‘z jarohatlari;

  ---

• steroid preparatlarni uzoq muddat qabul qilish;

  ---

• ko‘ruv nervining qon bilan ta’minlanishidagi buzilishlar. Xavf guruhiga kiruvchi shaxslarga muntazam ravishda oftalmolog ko‘rigidan o‘tish tavsiya etiladi. 

  ---

• ko‘rish maydonining torayishi;

  ---

• yon tomondagi obyektlarni yomon ko‘ra boshlash;

  ---

• xiralashgan ko‘rish;

  ---

• ko‘zda bosim yoki noqulaylik hissi;

  ---

• yorug‘lik atrofida halqa ko‘rinishi;

  ---

• bosh og‘rig‘i;

  ---

• yopiq burchakli glaukoma xurujida kuchli ko‘z og‘rig‘i va ko‘ngil aynishi.

Muhim jihati shundaki, belgilar bo‘lmasligi glaukoma yo‘qligini anglatmaydi. Glaukoma tashxisi kompleks oftalmologik tekshiruv asosida qo‘yiladi. Asosiy diagnostik usullar quyidagilardan iborat:

optik kogerent tomografiya (OCT) — ko‘ruv nervi va retina nerv tolalari qatlamini yuqori aniqlikda tekshirish. Glaukoma davosining asosiy maqsadi ko‘ruv nervi zararlanishining oldini olish yoki uning rivojlanishini sekinlashtirishdan iborat. Davolash quyidagi yo‘nalishlarda olib boriladi:

Medikamentoz davolash — ko‘z ichi bosimini kamaytiruvchi yoki suyuqlik chiqishini yaxshilovchi ko‘z tomchilari qo‘llanadi.

Lazer usullari — ayrim hollarda lazer trabekuloplastika yoki lazer iridotomiya samarali natija beradi.

Jarrohlik davolash — konservativ usullar yetarli samara bermaganda qo‘llanadi.

Shuni ta’kidlash lozimki, glaukoma uzoq muddatli va muntazam nazoratni talab qiladigan kasallikdir. Dori vositalarini shifokor tavsiyasisiz to‘xtatish kasallikning tezlashishiga olib kelishi mumkin.Erta aniqlash va profilaktikaning ahamiyati -Glaukomaning oldini olishga qaratilgan yagona mutlaq usul mavjud emas. Biroq kasallikni erta aniqlash orqali uning og‘ir asoratlarini kamaytirish mumkin.

Shu maqsadda quyidagilar tavsiya etiladi:

Butunjahon glaukoma haftaligi ko‘rish salomatligini saqlashga qaratilgan muhim xalqaro tashabbus hisoblanadi. Ushbu hafta doirasida glaukomaning yashirin kechishi, erta tashxisning o‘rni va o‘z vaqtida davolanishning afzalliklari haqida aholiga keng tushuntirish ishlari olib borilishi maqsadga muvofiqdir. Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti glaukoma kabi surunkali oftalmologik kasalliklar bo‘yicha profilaktika, erta aniqlash va tibbiy madaniyatni oshirish masalalariga alohida e’tibor qaratadi. Ko‘rishni asrashda eng samarali yondashuv — bu o‘z vaqtida tekshiruvdan o‘tish, xavf omillarini nazorat qilish va shifokor tavsiyalariga qat’iy amal qilishdir.